Synesthesie is het vermengen van zintuiglijke waarnemingen. Bij ongeveer één op de 2000 mensen komt het in één of andere vorm voor. Als kleuren ruiken, je vormen ziet bij het denken aan een dag in de week, of bijvoorbeeld als je een blauwe kleur ziet bij het horen van het getal vijf. Synesthesie is een neurologische aandoening, maar normaal gesproken niet invaliderend of onprettig.
Bij pasgeborenen zijn de gebieden in de hersenschors, waar informatie van de zintuigen verwerkt wordt, onderling verbonden door veel meer verbindingen dan de mens nodig heeft; hun hersenen zijn "overwired". Een paar maanden na de geboorte wordt er in die verbindingen flink gesnoeid, waardoor de synesthesie verdwijnt. Slechts een enkeling houdt de gemengde waarneming en leeft daarbij als het ware in twee werkelijkheden. Die van de gewone sterveling, waarvoor een rode vijf een rode vijf is. En die van de synestheet, waarvoor die rode vijf een blauwe is en blijft.
Hersenonderzoekers verwachten dat meer duidelijkheid omtrent de aard van synesthesie binnen het zintuiglijk systeem verkregen kan worden door onderzoek naar de cerebrale locatie van synesthetische processen (Baron-Cohen, 1996). Synesthesie wordt scherp afgebakend van metaforische en associatieve denkprocessen zoals verbeelding en literaire synesthesie (Cytowic, 1993, p. 76-77). Als zintuiglijk verschijnsel heeft synesthesie een belangrijke plaats gekregen in het theoretische debat over de neuropsychologische aard van het gehele zintuiglijke systeem (Motluk, 1995; Van Campen, 1996). Globaal zijn er twee standpunten. De gevestigde opvatting is dat de mens vijf onafhankelijk van elkaar functionerende zintuigen bezit (modulariteitsthese) (cf. Fodor, 1984; Baron-Cohen e.a., 1993). De alternatieve opvatting is dat de mens een geïntegreerd zintuiglijk systeem van vijf deelsystemen bezit (eenheidsthese) (Hornbostel, 1927; Cytowic, 1989).
Synesthesie is een zintuiglijk vermogen waarbij de normale grenzen tussen de zintuigen oplossen: beeld en geluid mengen zich door elkaar, tast en smaak vermengen zich soms, kortom, alle zintuiglijke interrelaties zijn mogelijk. Synesthesie speelt dus ook een grote rol in onze esthetische ervaring met kunst. Ook al heeft slechts 0,05% van de wereldbevolking een bepaalde vorm van synesthesie. De gedachte aan de werking van synesthesie is eigenlijk vrij verhelderend. Aangezien ons lichaam zeer ingewikkeld in elkaar zit, is het idee dat onze zintuigen met elkaar verbonden zijn helemaal zo gek nog niet. In dit kader zijn veel dingen goed te verklaren.
Neem bijvoorbeeld vrije associatie, dit heeft te maken met beelden, gedachtes en herineringen die rond zweven in onze hersenen.
Ook al komen deze dingen voornamelijk voor in het deel van de hersenen dat visuele beelden genereert, het is ook mogelijk om smaak en geluid te associeren met bijvoorbeeld beeld of tast.
Het is gebleken dat we er niet zoveel grip hebben op wat we associeren, iedereen associeert namelijk andere dingen.
Bij personen waarbij synesthesie is geconstateerd zijn de ‘associaties’ echter steeds hetzelfde. Proefpersonen die het getal 5 zien als een blauwe 5 zien dit altijd.
Waar komen deze beelden vandaan? Hebben deze personen vroeger iets meegemaakt waardoor ze nu constant het zelfde associeren?
Of is het een ‘foutje’ van ons brein?
Wetenschappers hebben uitgewezen dat het niet gaat om een ervaring op jeugdige leeftijd waardoor synestheten steeds hetzelfde zien maar weten nu nog steeds niet wat de oorzaak is
Alles wijst er op dat we eigenlijk weinig controle hebben over de beelden die in ons hoofd rond spoken. Of je nu denkt dat dit alles een soort betekenis heeft, of je denk dat het een foutje is van onze hersenen, merkwaardig is het op z’n minst, en het geeft ons in ieder geval te denken dat er meer is dan dat wij kunnen waarnemen met onze relatief simpele zintuigen.
12 juni 2009
Wordt vervolgt
| | | | |
|
